پرش لینک ها

کجای شهر نیشابور را ببینیم؟

بازدیدها: 33



اقامتگاه های شهر نیشابور از دیرباز به شهر تاریخ ایران مشهور بوده است

آرامگاه حکیم عمر خیام نیشابوری

آرامگاه عمر خیام گیراترین مکان گردشگری نیشابور و نمونهٔ برجستهٔ معماری نوین ایرانی است که طراحِّ آن هوشنگ سیحون بود و آن را در ۶ شهریور ۱۳۴۱ پایان داده‌است. طرح این بنا برگرفته از زندگی، زمانه و اندیشه‌های عمر خیام است که بر هر سه ریاضی‌دان، اخترشناس و شاعر بودنِ خیام استوار است.

سازه‌های پیرامون آرامگاه، به پیشهٔ پدری خیام، خیمه‌دوزی اشاره دارد؛ ۲۲ متر ارتفاع دارد؛ پیکربندی‌اش بتنی با هستهٔ فلزی است؛ در باغی در حومهٔ شهر نیشابور جای دارد که آرامگاه و مسجد محمد محروق نیز در آن برپاست که به‌عنوان یک امام‌زاده نزدمسلمانان شیعه گرامی داشته می‌شود.

آرامگاه شیخ فرید الدین عطار نیشابوری

آرامگاه عطار نیشابوری بنایی است تاریخی که در دوره تیموری توسط امیر علی‌شیرنوایی بر روی قبر عطار نیشابوری ساخته شد. در دوره‌های پهلوی دوم مرمت کامل و دهه ۷۰ نیز مرمت مختصر شد.

فریدالدین عطار نیشابوری شاعر و عارف نامی ایران در حدود سال ۵۴۰ هجری متولد و در سال ۶۱۸ درگذشت. آرامگاه او در خیابان عرفان واقع در نیشابور کنونی هر ساله پذیرای علاقمندان به ادب و فرهنگ ایرانی است.

 آرامگاه عطار از بناهای دوره امیر علی‌شیرنوایی است و در سده نهم هجری ساخته شده‌است. بنای کنونی آرامگاه دارای هشت‌ضلع و گنبدی کاشی کاری شده‌است و چهار در ورودی دارد. در نمای بیرونی آن چهار غرفه کاشی کاری شده تعبیه شده‌است و در وسط بقعه، قبر عطار و یک ستون هشت ترکی به ارتفاع ۳ متر وجود دارد.

 عطار چنان‌که از نامش پیدا است، در نیشابور دکان عطاری داشت و در حمله مغول به نیشابورکشته شد. وی یکی از پرکارترین شاعران ایرانی به‌شمار می‌رود و بنا به نظر عارفان در زمینه عرفانی از مرتبه‌ای بالا برخوردار بوده‌است.

آرامگاه كمال الملك

آرامگاه کمال‌الملک بنایی است در شهر نیشابور که مدفن کمال‌الملک است. موقعیت این بنا در نزدیکی آرامگاه عطار نیشابوری در محله شادیاخ (عرفان کنونی) است. طراح این بنای یادبود هوشنگ سیحون است و در مراسمی در تاریخ ۱ آوریل۱۹۶۳ –۱۲فروردین ۱۳۴۲ خورشیدی با حضور فرح پهلوی رونمایی شد. سازندگان این آرامگاه چند کارگر نیشابوری بودند که در مراسم رونمایی از آنان توسط دولت وقت قدردانی شد.

سنگ قبر کمال الملک همچون سایر سنگ‌های مزاری که سیحون در آرامگاه ظهیرالدوله تهران طراحی کرده‌است، یکپارچه از سنگ گرانیت و با بافت خشن بوده، در قسمت بالای سنگ که مرتفع و زاویه دار تراشیده شده‌است، نقش برجسته‌ای از کمال الملک توسط شاگرد ایشان مرحوم استاد ابوالحسن صدیقی سنگ‌کاری گردیده‌است.

کاروانسرای شاه عباسی نیشابور

کاروانسرای شاه عباسی نیشابور از بناهای دورهٔ صفویان است که امروزه کاربری موزه و فروش صنایع دستی دارد و در بافت مرکزی شهر نیشابور در خیابان امام خمینی قرار دارد. همانند بازار تاریخی نیشابور، گمان بر این است که ساخت این کاروانسرا از جمله اصلاحات دوره شاه عباس صفوی در نیشابور بوده است.

 این کاروان سرا موروثی بوده و یکی از جاذبه های گردشگری بزرگ و امن خراسان است و از فرزنده به فرزند دیگر انتقال یافته‌است. هم اکنون در دست میراث فرهنگی است و نبیره‌های او در نیشابور ساکن هستند. این کاروانسرا در دوره‌های مختلف تاریخ، کاربری متفاوتی داشته‌است. در دوره قاجار به عنوان یتیم خانه، در دروه پهلوی، شهربانی و ژاندارمری و پس از انقلاب اسلامی ایران تا سال ۱۳۶۷ انبار و از سال ۱۳۷۴ به بعد به عنوان اثر تاریخی و موزه مورد استفاده قرار گرفته و می‌گیرد.

بازار سرپوشیده

بازار تاریخی نیشابور یکی از بازارهای قدیمی، مهم و از جمله مکان‌های دیدنی شهر نیشابور است که در خیابان امام خمینی واقع شده‌است. عملیات مرمت و بازسازی این بازار -که طول آن حدود یک کیلومتر است- در دوره پس از انقلاب اسلامی ایران، از سال ۱۳۷۷ توسط سازمان میراث فرهنگی و کسبه بازار شروع شد.

این بازار تنها بخش به‌جامانده از بازار بزرگی در نیشابور قدیم بوده‌است که از « دروازه مشهد » آغاز و در « دروازه عراق » به پایان می‌رسیده‌است. پیشینهٔ این بازار به دورهٔ صفویان حدود ۱۶۰۰ میلادی بازمی‌گردد.گمان بر این است که نوسازی یا ساختن این بازار از جمله اصلاحاتی بوده که شاه عباس صفوی در مدّت اقامت خود در نیشابور اقدام کرده‌است.

عمارت امین اسلامی

باغ منزل امین الاسلامی مربوط به دوره پهلوی دوم است و در نیشابور، خیابان امام خمینی، روبروی باغ ملی واقع شده و این اثر در ۱۹ اسفند ۱۳۸۰ با شمارهٔ ثبت ۴۸۰۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

این عمارت خانهٔ شخصی امین الاسلامی یکی از خان‌های نیشابور در دوره پهلوی اول و دوم بوده‌است و قدمت بنا و سبب نامگذاری آن به همین دلیل است. این اثر در فهرست آثار باستانی به ثبت رسیده‌است. اطراف این عمارت را باغی بزرگ دربرگرفته که به باغ امین اسلامی مشهور است و در مدخل ورودی اصلی این باغ تندیس دو کوزه‌گر نصب شده‌است.  مساحت کل این بنا ۳۲ هزار مترمربع در مرکز نیشابور خیابان پهلوی است.

آرامگاه محمد محروق 

آرامگاه محمد محروق یا مزار امام‌زاده محمد محروق مربوط به دوره تیموریان و دوره صفویه است و در نیشابور، مجاور آرامگاه خیام واقع شده‌است.  این اثر در ۲۹ آذر ۱۳۱۶ با شمارهٔ ثبت ۳۰۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. آرامگاه محمد محروق مدفن محمد محروق و ابراهیم بن موسی الکاظم در شهر نیشابور است. بخشی از این آرامگاه مسجد است.

پس از کشته شدن محمد بن حسین محروق او را در قبرستان محله تلاجرد در نیشابور دفن کردند. در دوره سلجوقیان بنای بر روی قبرهای این قبرستان بنیان شد که در حمله مغول به نیشابور ویران گردید. این آرامگاه با گنبد کاشی کاری و ایوان‌های بلند از ابنیه زیبای قرن دهم هجری به‌شمار می‌رود. کتیبه کاشی معرق ایوان و صندوق منبت و در ورودی آرامگاه از زمان شاه طهماسب اول (قرن دهم‌هجری) است. در این بقعه یکی از اولادموسی بن جعفر و تنی چند از مشاهیر نیشابور نیز مدفون‌اند. این آرامگاه در شمار آثار تاریخی ایران به ثبت رسیده‌است.

مجموعه مذهبی، تاریخی قدمگاه رضوی

نيشابور را شهر قلمدان‌هاي مرصع نيز مي‌دانند ، قدمگاه رضوي يك مجموعه تاريخي – مذهبي است كه در فاصله ۲۴ كيلومتري شرق نيشابور واقع شده و پس از عزيمت امام رضا و به ياد اجتماع دوستداران اهل بيت نام قدمگاه را به خود گرفت كه هر ساله گردشگران زيادي از آن ديدن مي‌كنند .

قدمگاه منزلگاه كاروان‌هايي بوده كه نيشابور را به سمت بلخ، بخارا و سمرقند ترك مي‌كردند؛ كاروانسراي قدمگاه مربوط به دوره صفويه است .

آرامگاه بی بی شطیطه نیشابور

بانو شطیطه، یکی از زنان فاضل نیشابوری و مورد عنایت خاص امام موسی کاظم (ع) در سده قرن دوم هجری بوده، وی پیر زنی بوده که دراولین سال امامت حضرت موسی‌بن‌جعفر (ع) یعنی سال ۱۴۹ هجری قمری فوت کرده‌است و تاریخ تقریب تولد ایشان بین سال‌های ۶۴ تا ۷۴ قمری است.

از تاریخ اولین بنا یا آرامگاه ساخته شده اطلاع دقیقی در دست نیست ولی احتمال می‌رود پس از تجدید حیات شهر بعد از زلزله ویرانگر سال ۸۰۸ ه.ق بنای یادبود دیگری بر مزار احداث شده‌باشد. آخرین بنائی که چهار گوش مسقف (خانه) و کوچک از خشت و گل بوده قدمت حدود ۲۰۰تا۳۰۰ سال داشته است . این بنا تا سال ۱۳۵۹ باقی مانده تا اینکه درهمان سال به همت جمعی از خیرین منطقه و شهرستان ساختمان آن تجدید شده است .

امکانات رفاهی در مجاورت این مکان به‌عنوان تفرجگاه کوتاه مدت برای اهالی و زوار استفاده می‌شود و دارای امکانات مختلف سرمایشی، گرمایشی و سرویس‌های بهداشتی و وضوخانه برای زائران است.

بقعه امامزاده حسین اصغر(ع)

بقعه امامزاده حسین اصغر(ع) بر فراز ارتفاعات سنگی قرار دارد و این آرامگاه بر فراز ارتفاعات سنگی اردلان و جازندز، بین روستای گرماب شاهزاده شهرستان فیروزه و روستای برزنون از بخش سرولایت شهرستان نیشابور قرار گرفته‌است. قرار داشتن این امامزاده در دامنه کوهستانى جاذبه‌هاى اطراف آن و آب و هواى پاک و طبیعت سرسبز در همه اوقات گردشگران زیادی را روانه خود می‌کند.

 جاده آسفالته از نیشابور و با عبور از شهرستان فیروزه ، سه راهی قوچان در شهر فیروزه ،روستای کلاته محمد جان و روستای برزنون به نزدیکی امامزاده  و پای کوهی که امامزاده بر آن قرار گرفته می‌رسد. مسیر جاده آسفالته از نیشابور تا امامزاده حدود ۸۵ کیلومتر است. نزدیک‌ترین روستا به امامزاده، روستای گرماب امامزاده (شاهزاده ) است که در دامنه‌های جنوبی ارتفاعات امامزاده قرار دارد. کارشناسان میراث فرهنگی، با توجه به شواهد موجود و فرم معماری، قدمت بقعه را مربوط به قرن هفتم هجری می‌دانند.

آرامگاه فضل‌ا‌‌بن‌ شاذان

بقعه فضل‌ا‎بن شازان مربوط به دوره تیموریان – دوره صفوی است و در نیشابور، شرق میدان بهشت فضل واقع شده و این اثر در ۱۰ خرداد ۱۳۸۲ با شمارهٔ ثبت ۸۹۵۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. آرامگاه فضل‌ابن شاذان، بنایی تمام آجری در روستای فضل در ۵ کیلومتری جنوب شرق نیشابور است.

 گورستانی اطراف آرامگاه را گرفته است که به احترام صاحب آرامگاه، بهشت فضل نامیده می‌شود. مقبره، گرچه مربوط به دوره تیموریان است و گنبد زیبایی با کاشی‌های آبی دارد، آن‌قدر در طول سال‌ها مورد بازسازی قرار گرفته است که دیگر اثری از قدمت در آن دیده نمی‌شود.

ابومحمد فضل بن شاذان، از مشايخ بزرگ علم حديث در نيمهٔ‌ اول قرن سوم، و فقيه متکلم شيعى است. مجموعه بهشت فضل را می‌توان به ۴ بخش تفکیک کرد:
۱) «گلزار شهدا» در بخش غربی مجموعه.
۲) «باغ آرامگاه فضل بن شاذان نیشابوری» در بخش میانی مجموعه.
۳) «آرامستان» و فضاهای وابسته به آن، در بخش شرقی مجموعه.
۴) «بوستان و گلخانه»، در شمال مجموعه.

اگر تصمیم گرفتید به آرامگاه فضل ابن شاذان سری بزنید، فراموش نکنید که پس از زیارت، در روستا هم گشت‌وگذاری داشته باشید. روستای فضل روستای دنج و سرسبز و خوش آب و هوایی است با مردمی مهمان‌نواز که غریبه برایشان معنا ندارد و از گردشگران طوری پذیرایی می‌کنند که انگار سال‌های سال است آن‌ها را می‌شناسند.

مسجد جامع نیشابور 

مسجد جامع نیشابور بزرگترین مسجد در شهرستان نیشابور و کهن‌ترین سازهٔ به‌جامانده در نیشابور امروزین است که کاربری‌اش تغییر نکرده‌. برجستگی معماری آن، ایوان مرکزی‌اش است که ۱۹/۵ متر بلندا دارد. از بناهای ارزشمند دورهٔ تیموری نام‌برده می‌شود که به‌دست پهلوانی به نامِ علی بن بایزید کرخی در ۸۹۹ ق ساخته شده‌است.

 این مسجدِ جامع، چهار ایوان، سه درگاه و پنج کتیبه دارد، بی‌مناره و بی‌گنبد است. در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده‌است. پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران، این مسجد محلِّ برگزاری نماز جمعه، سخنرانی و منبر رسمی نیشابور شد.

مسجد چوبین

مسجد چوبی نیشابور در حومه شهر نیشابور، که درختان بسیاری دارد، کاملاً با چوب ساخته شده‌است. این مسجد در دهکده چوبین نیشابور قرار دارد و بخشی از مجموعهٔ آثار این دهکده به حساب می‌آید و توسط مرحوم مهندس حمید مجتهدی در سال ۱۳۷۹ ساخته شد. این مسجد، اولین مسجد چوبی مقاوم در برابر زلزله در جهان است.

مسجد چوبی ۲۰۰ متر مربع وسعت دارد و سقف آن به صورت شیروانی است. دو مناره آن ۱۳ متر از سطح زمین ارتفاع و وزن هر یک تقریباَ ۴ تن است. شکل ظاهری آن به صورت کشتی‌ای وارونه بر زمین است. در ساخت این مسجد که حدود ۲ سال طول کشیده‌است، ۴۰ تن چوب استفاده شده‌است. مسجد چوبی این دهکده در ایران و جهان بی نظیر است. با توجه به زلزله خیز بودن منطقه نیشابور، این مسجد می‌تواند تا ۸ ریشترزمین لرزه را تحمل کند و بنای آن به گونه‌ای است که تا صدها سال دیگر نیز آسیب نخواهد دید.

 اسکلت مسجدچوبی به شیوه Two by Four یا Double L ساخته شده‌است. مناره‌ها به سقف به گونه‌ای اتصال دارند که در داخل مسجد ستونی وجود ندارد. دیواره‌های آن دوجداره است که بین این دو لایه، اسکلت بنا وجود دارد. اسکلت مناره‌ها، سقف و همچنین دیواره‌ها به روش عنکبوتی به هم اتصال دارند. این نام به دلیل شیوه ساخت آن که مانند تنیدن تار عنکبوت است گذاشته شده‌است. بطوریکه اتصال مناره‌ها طوری است که وزن آن‌ها به صورت مساوی، ابتدا روی سقف و سپس به دیواره‌ها و از آنجا به زمین منتقل می‌شود.

 محل اتصال مناره به سقف، دریچه‌ای تعبیه شده که مانند یک کانال تهویه عمل می‌کند بطوریکه در تابستان هوای گرم و آلوده را از فضای مسجد خارج می‌کند و هوای پاکیزه از طریق بادگیر مخصوصی که در سقف بنا شده، داخل مسجد می‌دهد. دیواره‌ها کمی حالت زاویه‌دار دارند که انتقال وزن را از مناره به زمین ساده‌تر می‌سازد.

محلی که در آن مسجد ساخته شده، بسیار موریانه خیز است، لذا راهکارهای ویژه‌ای در ساخت این مسجد و دیگر بناهای این مجموعه برای جلوگیری از اثرات مخرب چوب خواران به کار گرفته شده‌است. بطوریکه به عنوان نمونه، خانه سازنده مجموعه با عمر بیش از۲۰ سال، از آسیب چوب خواران به دور مانده‌است. برای ماندگاری دراز مدت دیواره‌های خارجی در برابر نزولات آسمانی، چوب‌های ویژه با فرآوری خاص استفاده شده‌است.

کابینت‌ها، دیواره‌ها و حتی سینی‌های آبدارخانه این مسجد، چوبی است. مسجد یک ایوان بیرونی که کف آن از خشت است دارد. بر روی دیواره‌های داخلی و بیرونی مسجد به ترتیب تعداد ۷ و ۶ کتیبه زیبا از آیات قرانی به همراه قاب‌هایش از چوب درختان گردو وتوت نصب است. در ساختمان و تزیینات داخلی چوب‌های مختلفی از درختان مثمر و غیر مثمر مانند انواع کاج‌ها، اشن، سپیدار، گیلاس، گلابی، زبان گنجشک، گردو و توت استفاده شده‌است. نور پردازی ویژه مجموعه، تناسب ویژه‌ای از رنگ‌های شاد، در شب‌ها جلوه خاصی دارد.

فلاک نمای حکیم عمرخیام یکی از بزرگترین طرح‌های علمی و نجومی کشور محسوب می‌شود. مجموعه اخترشناسی و افلاک نمای خیام دارای طراحی علمی، فرهنگی و گردشگری با زیربنای بیش از يازده هزار مترمربع و در محوطه‌ای بالغ بر ۸۰ هزار مترمربع است. در سطح نمونه‌های مطرح جهانی از جهت ویژگی‌های معماری ایرانی-اسلامی یقیناً نمونه‌ای مثال زدنی در میان افلاک نماهای بزرگ دنیا است. قطر کره افلاک نما ۳۰ متر و ارتفاع آن ۲۷ متر از کف و ظرفیت آن ۲۷۰ نفر است، علت طراحی این مجموعه در چنین ابعاد بزرگی، در درجه اول اهمیت شخصیت والای حکیم عمرخیام نیشابوری و علاقه و مشارکت صمیمانه مردم فرهنگ دوست نیشابور، شخصیت های علمی و رجال فرهنگی، سیاسی نیشابور و کشور در داخل و خارج بوده است.افلاک نمای خیام

یک دیدگاه بگذارید

نام و نام خانوادگی*

وب‌سایت

دیدگاه